5 - رضا مفاخر
اپیزود پنجم: گفت و گو با رضا مفاخر
1:44:02 دقیقه
معماری و طراحی داخلی از مهم‌ترین ارکان شکل‌دهنده تجربه زیسته انسان‌ها هستند، اما این حوزه همواره با چالش‌هایی مانند شکاف میان تئوری‌های آکادمیک و واقعیت‌های اجرایی، محدودیت‌های اقتصادی و درک نادرست از الزامات سازه‌ای روبه‌روست. در چنین شرایطی، معمارانی که نگاهی جامع به پیوند میان فرم، اجرا و روابط انسانی دارند، می‌توانند نقش مهمی در ارتقای کیفیت فضاهای زیستی ایفا کنند.
رضا مفاخر یکی از چهره‌های شناخته‌شده در حوزه معماری داخلی، رویکرد «طرح و ساخت» و خلق فضاهای تجربه‌محور است. او با سال‌ها تجربه در طراحی و اجرای پروژه‌های چالش‌برانگیز، تلاش کرده معماری را از یک مفهوم صرفاً کالبدی فراتر ببرد و آن را به تجربه‌ای عمیق برای کاربران تبدیل کند. در ادامه، با زندگی، سوابق و دیدگاه‌های حرفه‌ای او بیشتر آشنا می‌شویم.
سال‌های تحصیل و شکل‌گیری پایه‌های علمی
رضا مفاخر در ۲۰ شهریور ۱۳۵۹ در شیراز متولد شد و دوران کودکی و نوجوانی خود را تا ۱۸ سالگی در اهواز گذراند. او تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی معماری در دانشگاه سوره به پایان رساند و سپس برای ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد وارد دانشگاه تربیت مدرس شد.
علاقه او به ساخت‌وساز از دوران کودکی شکل گرفت، اما در کنار آن، به‌شدت به برق، الکترونیک و علوم کامپیوتر علاقه‌مند بود. تسلط او بر برنامه‌نویسی با زبان‌هایی مانند ویژوال بیسیک و پاسکال در سال‌های جوانی، تفکر ساختاریافته‌ای در او ایجاد کرد که بعدها به یکی از نقاط قوت مهمش در بازار کار معماری و کار با نرم‌افزارها تبدیل شد.
آغاز فعالیت حرفه‌ای و تأسیس استودیوهای معماری
فعالیت حرفه‌ای مفاخر از سال ۱۳۸۱، در ۲۲ سالگی و در اواخر دوران کارشناسی، با ورود به دفاتر مهندسین مشاور آغاز شد. تسلط او به کامپیوتر و نرم‌افزارها باعث شد خیلی زود جایگاه خود را در این شرکت‌ها پیدا کند و شبکه‌ای از ارتباطات حرفه‌ای شکل دهد. او همچنین از ۲۴ سالگی، تدریس نرم‌افزار و دوره‌های معماری را در «خانه عمران» آغاز کرد.
یکی از مهم‌ترین نقاط عطف مسیر حرفه‌ای او، تأسیس دفتر معماری «استودیو ۱۱» به همراه شریکش، رضا نجفیان، بود. آن‌ها با طراحی پروژه «آپارتمان شماره ۱۷» موفق شدند نخستین جایزه معتبر معماری خود را کسب کنند؛ پروژه‌ای که در زمان خود، اثری آوانگارد محسوب می‌شد. در نهایت، مفاخر در سال ۱۳۹۱، پس از یک جدایی حرفه‌ای و دوستانه، شرکت معماری مستقل خود با نام «زما» را تأسیس کرد. این شرکت در ادامه موفقیت‌های چشمگیری به دست آورد که دریافت جایزه معماری خاورمیانه در سال ۲۰۱۴ از جمله آن‌هاست.
تجربه مدیریت و عبور از چالش‌های سازمانی
مسیر حرفه‌ای مفاخر با چالش‌های اقتصادی و مدیریتی سنگینی همراه بوده و «تاب‌آوری» نقش مهمی در عبور از این دشواری‌ها داشته است. پس از کسب نخستین جایزه در استودیو ۱۱، آن‌ها با تصور اینکه کارفرمایان زیادی به سراغشان خواهند آمد، دفتر خود را به‌سرعت توسعه دادند و نیروهای جدیدی استخدام کردند. بااین‌حال، برای حدود ۸ ماه هیچ پروژه‌ای به آن‌ها ارجاع نشد و تمام سرمایه‌شان از بین رفت. آن‌ها با ایستادگی و برنده شدن در دو مسابقه معماری در رشت و قزوین توانستند شرکت را دوباره احیا کنند.
او در حوزه اجرا نیز با پروژه‌های دشواری روبه‌رو شده است؛ از مدیریت و اجرای یک فروشگاه ۱۰۰۰ متری تنها در ۵۶ روز، با استقرار یک دفتر فنی ۲۴ ساعته در محل پروژه، تا مرمت و بازسازی یک مغازه سه‌طبقه در بافت سنتی بازار تهران که به دلیل محدودیت‌های موجود، عملیات اجرایی آن تنها از ساعت ۱۲ شب تا ۶ صبح امکان‌پذیر بود.
در پروژه بوتیک هتل «هفت پیکر» گرگان نیز، او با نوسانات شدید نرخ دلار و سپس ۱۸ ماه تعطیلی کامل به دلیل شیوع کرونا مواجه شد. بااین‌حال، از این دوره برای آموزش پرسنل و ارتقای استانداردهای بهره‌برداری استفاده کرد.
نقش رضا مفاخر در خلق فضاهای تجربه‌محور و آموزش معماری
یکی از ویژگی‌های اصلی رویکرد حرفه‌ای مفاخر، تأکید بر «طرح و ساخت» و درک دقیق محدودیت‌های سازه‌ای و اجرایی در معماری است. او معتقد است معماری باید بتواند حس حضور و تجربه را به مخاطب منتقل کند. این نگاه در احیای بنای تاریخی بوتیک هتل «هفت پیکر» در بافت ثبت ملی‌شده گرگان به اوج رسید؛ جایی که او با ارائه کانسپت «موزه مزه‌های فراموش‌شده» تلاش کرد استانداردهای جدیدی از مهمان‌نوازی ایجاد کند و به بافت تاریخی شهر جان دوباره‌ای ببخشد.
در حوزه آموزش نیز، او با دغدغه انتقال دانش و تجربه عملی و با همکاری مرکز معماری ایران، «مدرسه معماری داخلی» را تأسیس کرده است. این دوره جامع چهارترمی با هدف پر کردن بخشی از خلأهای دانشگاهی طراحی شده تا مهارت‌های موردنیاز بازار کار را به دانشجویان منتقل کند.
مفاخر درباره هوش مصنوعی نیز آن را ابزاری قدرتمند برای ارائه و ایده‌پردازی می‌داند، اما معتقد است هوش مصنوعی دست‌کم در آینده نزدیک نمی‌تواند جایگزین درک حسی و تجربه‌های ناب انسانی در معماری شود.
دیدگاه رضا مفاخر درباره موفقیت حرفه‌ای
رضا مفاخر همواره به جوانان توصیه می‌کند که در اولین فرصت وارد بازار کار شوند تا بتوانند فرآیندها و سیستم‌ها را از نزدیک بشناسند. از نگاه او، موفقیت در این حرفه مستلزم درک این نکته است که کارفرمایان «مشتری» نیستند، بلکه «میهمان» هستند و روابط انسانی باید بر هر چیز دیگری اولویت داشته باشد.
او همچنین بر اهمیت داشتن سبک زندگی سالم تأکید ویژه‌ای دارد. شروع ورزش سنگین کراس‌فیت در ۴۴ سالگی، از نگاه او نمونه‌ای از تأثیر آمادگی جسمانی بر توانایی و کارایی حرفه‌ای است. عشق عمیق او به طراحی و دلبستگی‌اش به قدم زدن در خیابان ولیعصر تهران نیز باعث شد با وجود فراهم بودن شرایط و حتی استخدام وکیل، از مهاجرت به آمریکا صرف‌نظر کند و تمرکز خود را بر خلق فضا در ایران بگذارد.
جمع‌بندی
زندگینامه رضا مفاخر نشان می‌دهد که ترکیب استعداد هنری، دانش نرم‌افزاری، جسارت در اجرا و تاب‌آوری در برابر بحران‌ها می‌تواند مسیر متفاوتی در معماری ایجاد کند. او طی سال‌ها فعالیت حرفه‌ای، از یک طراح جوان به معماری تبدیل شده است که توانایی هدایت پروژه‌های پیچیده از مرحله طراحی تا اجرا را دارد.
امروز نام رضا مفاخر بیش از هر چیز با فضاهای تجربه‌محور، رویکرد «طرح و ساخت» و آموزش عملی معماری گره خورده است. مسیر حرفه‌ای او، داستانی از ایستادگی، یادگیری و عشق به خلق کردن است؛ مسیری که می‌تواند برای نسل جدید معماران و طراحان، الهام‌بخش باشد.